comment 0

Is couchsurfen het nieuwe wonen?

We bezitten steeds minder en gebruiken steeds meer. Autodelen, couchsurfen; wie durft te delen heeft de hele planeet tot zijn beschikking. Individueel bezit heeft steeds minder waarde, vooral bij de jongere generatie. Co-consumptie waarbij goederen met groepen worden gedeeld neemt de plaats in van eigendom. In onze netwerksamenleving gaat dat steeds makkelijker. Kan ‘collaborative consumption’ ook worden geadopteerd in onze ruimtelijke omgeving?

De kern van het principe van co-consumptie is de verschuiving van eigendom naar eenvoudige toegang tot een bepaald product. Co-consumptie kent vele vormen waarin producten, maar ook belevenissen, kennis, voedsel, ruimte en tijd worden gedeeld of geruild. Een wat meer gestructureerde vorm is het ‘product-dienst-systeem’ waarbij een bepaald product als dienst wordt aangeboden (zoals autodelen). Een dienst in plaats van een product is duurzamer. Een gedeelde auto staat minder vaak stil, voor de gebruiker is er geen grote investering nodig om gebruik te maken van een dienst en de milieubelasting en ecologische druk is lager (2013, Verhulst; 2013, groeneofferte.nl).

Product-dienst-systemen zijn er al langer. Bekende initiatieven zijn bijvoorbeeld de OV-fiets en vergelijkbaar (meer recent) de mobiliteitspas, waarbij mobiliteit als dienst wordt aangeboden en de gebruiker kan kiezen welk vervoersmiddel op dat moment het beste past (trein, fiets, taxi etc.). In Vlaanderen wordt sterk ingezet op deze systemen als vorm van duurzame ontwikkeling. Co-consumptie gaat nog een stap verder. Bij co-consumeren deelt iedereen met iedereen wereldwijd. Denk aan Airbnb waarmee wereldwijd logeerkamers worden aangeboden. Kickstarter brengt geniale ideeën samen met investerders via crowdfunding. Je ongebruikte parkeerplek stel je beschikbaar via Parking Panda. Zelfs tijd wordt al gedeeld via apps waarmee mensen kleine klusjes (zoals langs de stomerij gaan) met elkaar delen.

De netwerksamenleving is een voorwaarde voor co-consumptie. De genoemde voorbeelden zijn technologie afhankelijk. Slimme apps en nifty websites koppelen vraag en aanbod, en zorgen voor de registratie van het deelgebruik. Elke dag komen er nieuwe startups bij gebaseerd op co-consumptie, en worden nieuwe domeinen omgezet in gedeelde diensten. Het vormen van nieuwe netwerken is makkelijker dan ooit: het digitale vormt de intermediair om een bepaald eigendom te delen met oneindig veel gebruikers. Niet alleen de techniek draagt bij aan deze omslag, ook een veranderende houding van de samenleving. Enkele decennia terug stond eigendom gelijk aan aanzien en welvaart: grotere auto’s waren per definitie beter dan een kleinere en een hoekwoning meer glans dan een tussenwoning. Nieuwe generaties hebben meer aandacht voor duurzame ontwikkeling en hoeven niet per sé meer bezit te vergaren (2013, Next City; 2013, Kooiman).

[quote]Elke dag komen er nieuwe startups bij gebaseerd op co-consumptie, en worden nieuwe domeinen omgezet in gedeelde diensten.[/quote]

Onze ruimte als een dienst. De wijze waarop we consumeren is veranderd, dus waarom delen we onze omgeving ook niet? In plaats van wonen in ons eigen bezit en gebruik maken van de ruimte die eigendom is van anderen kopen we voortaan diensten in. Vooral kapitaalintensieve producten die weinig gebruikt worden, en makkelijk uit te ruilen zijn, zijn ideaal om te delen. Het is dus niet verrassend dat in eerste instantie vooral zaken als auto’s, fietsen en bijvoorbeeld gereedschap worden geruild. Inmiddels wordt op kleine schaal ook onze leefomgeving al gedeeld. Zo is Airbnb populair: een middel om bijvoorbeeld die ongebruikte logeerkamer makkelijk te verhuren. In Washington is Union Kitchen geopend: een gigantische professionele keuken die gedeeld wordt door allerlei bedrijfjes met culinaire diensten. Geen van die bedrijfjes bezit meer een keuken (2013, Badger).

Onze banen, relaties en sociale netwerken zijn vluchtiger dan ooit en minder geografisch gebonden geworden. Tegelijkertijd is onze leefruimte nog altijd sterk gebonden aan bezit (of aan onwillige woningcorporaties). Laten we wonen niet langer beschouwen vanuit de woning (het eigendom) maar als werkwoord: een dienst die we kunnen inkopen, naar onze eigen voorkeuren. Een campusdienst voor de student: woonruimte, supermarkt op loopafstand en binnenstedelijk busvervoer of gedeelde fiets als mobiliteitsdienst, alles tegen een lage kostprijs. De young professional die carrière maakt legt weer iets andere accenten in zijn dienst: zijn woondienst moet vooral gericht zijn op een sfeervolle woonomgeving met meer privacy. Trendy restaurantjes en bars en een sportschool moeten vooral ook worden opgenomen in de dienst, evenals een compleet mobiliteitsaanbod met OV, taxi en zo nodig vliegverkeer. De kantoorman, met kinderen in de basisschoolleeftijd zal gedurende een tiental jaren ook een veilige Volvo als dienst willen consumeren.

[quote]Tegelijkertijd is onze leefruimte nog altijd sterk gebonden aan bezit (of aan onwillige woningcorporaties). Laten we wonen niet langer beschouwen vanuit de woning (het eigendom) maar als werkwoord: een dienst die we kunnen inkopen, naar onze eigen voorkeuren.[/quote]

De flexwerker/ZZP-er is ook een uitstekend voorbeeld. Aan een handjevol abonnementen en chipkaarten heeft een ondernemer genoeg. Bezit is niet langer nodig om toegang te krijgen tot allerlei werkplekken, mobiliteit en ondersteunende diensten. De ene keer werken vanuit een herontwikkeld pakhuis, het volgende moment een meeting bij de coffeecorner om de hoek. En de digitale kantooromgeving is op ieder moment op te roepen.

Ook onze publieke ruimte is bij uitstek geschikt voor co-consumptie. Openbare ruimte ‘consumeren’ en delen we nu al met z’n allen; alleen hebben we weinig tot geen invloed op de inrichting en de ‘dienst’ die de plek vervult. betekent daardoor dat openbare ruimten meer en meer het domein wordt van de consumenten – bewoners, ondernemers, recreanten, etc. – en niet van puur de overheid. Vraag is hoe het delen van de publieke ruimte vorm kan worden gegeven vanuit co-consumptie.

Van eigendom naar toegankelijkheid en zelfontplooing. Eerder schreven we over het boek van Tim Jackson die welvaart niet langer wil beschouwen vanuit bezit en consumentisme maar kiest voor het begrip zelfontplooing. De co-consumptie trend past uitstekend binnen dit begrip. Keuzevrijheid om de diensten in te kopen die aansluiten bij onze vraag (vraaggericht bouwen!) volgens de specificaties die nodig zijn. Een manier waarop de huidige stad zich kan aanpassen aan de veranderende vraag van de toekomst. Wellicht een manier om onze -op meerdere personen geörienteerde- woningvoorraad toegankelijk te maken voor kleinere en onstandvastige huishoudens. Co-consumptie is een ongetwijfeld een blijvende trend: de vraag is hoe wij de ruimtelijke leefomgeving ook toegankelijk maken via open en transparante netwerken.

[quote]Co-consumptie is een ongetwijfeld een blijvende trend: de vraag is hoe wij de ruimtelijke leefomgeving ook toegankelijk maken via open en transparante netwerken.[/quote]

[box type=”note”]Kan onze leefomgeving ook als een dienst gedeeld worden? Gaat co-consumptie een rol spelen in de ruimtelijke ordening? Wat denkt u?

Reageer in onze commentaren of via Twitter![/box]

Literatuur:

Badger, E., The Atlantic Cities, 2013: http://www.theatlanticcities.com/jobs-and-economy/2013/03/share-everything-why-way-we-consume-has-changed-forever/4815/

Verhulst, J, Plan-C (a), 2013: http://www.plan-c.eu/2013/02/14/minder-eigenaars-meer-gebruikers/

Kooiman, M.; Plan-C, 2013: http://www.plan-c.eu/2013/06/26/trend-van-bezit-naar-toegang-stuwt-peer-to-peer-cooperatie-vooruit/ 111

Next City, 2013: http://nextcity.org/daily/entry/letter-from-san-francisco-on-being-an-urban-planner-in-the-tech-world.

Groeneofferte.nl, 2013: http://www.groeneofferte.nl/kennisbank/product-dienst-combinatie-pdc

photo credit: lisbokt via photopin cc

Leave a Reply